Petroglyphs and El Malpais, New Mexico. Window Rock, Arizona. Day 4 of US Road Trip 2026 [ENG/POL].

Petroglyphs and El Malpais National Monuments were the highlights of day 4 of my US Road Trip 2026. Between day 3 and 4 we crossed from Rocky Mountains into Colorado Plateau. The geographical province is mostly associated with red sandstone rocks. True, but Petroglyphs and El Malpais have a different story to tell. Both testify to the volcanic past of New Mexico.

[POL] Rezerwaty przyrody (National Monument / National Conservation Area) Petroglyphs i El Malpais były głównymi punktami na trasie dnia czwartego mojej podróży po płd-zach. USA w 2026r.  Pomiędzy dniem trzecim a czwartym opuściliśmy Góry Skaliste i wjechaliśmy na Płaskowyż Colorado. Ta prowincja geograficzna kojarzy się głównie z czerwonym piaskowcem. Ale Petroglyphs i El Malpais mają inną historię do opowiedzenia - oba miejsca świadczą o wulkanicznej przeszłości stanu New Mexico.  

Each day of my 

 had been designed to move down the planned route (

) and stop for hikes. 

[POL] Każdy dzień podróży był zaplanowany tak, aby przesuwać się po pętli (15 dni ze startem i metą w Denver) i zatrzymywać się na trekkingi.

Previous stage / poprzedni odcinek: Taos, NM => Albuquerque, NM. (Highlights / główne atrakcje: Bandelier and Valles Caldera)

1. Petroglyphs National Monument
2. El Malpais National Conservation Area
3. Acoma Pueblo
4. Route 66
5. Window Rock

Start: Best Western North I-25, Albuquerque, New Mexico

End: NavajoLand Inn, St. Michaels, Arizona

We explored Petroglyphs and El Malpais by a series of relatively short hikes:

1. Piedras Marcadas Mesa Loop (4,2km, 60m ↑; easy) - Petroglyphs National Monument 
2. Boca Negra (short climb to a vista point) - Petroglyphs National Monument
3. Sandstone Bluffs (short walk to a vista point) - El Malpais National Conservation Area
4. La Ventana Arch  (short walk to a vista point) - El Malpais National Conservation Area
5. Lava Falls Trail (1,8km, flat; easy)   - El Malpais National Conservation Area

Petroglyphs National Monument protects one of North America's largest site featuring designs and symbols carved by Native Americans (and Spanish settlers...) in rocks. The canvas is volcanic basalt, and the Monument cis located just west of Albuquerque, NM - which made ideal to start the day.

[POL] Petroglyphs National Monument chroni jedno z większych w Ameryce Północnej miejsc, gdzie rdzenni Amerykanie (a tutaj także hiszpańscy osadnicy...) zostawili wzory i symbole wyryte w skałach. Podłożem jest wulkaniczny bazalt. Rezerwat znajduje się tuż na zachód od Albuquerque w stanie Nowy Meksyk, był więc idealnym miejscem na rozpoczęcie dnia.

I had chosen two trails, Piedras Marcadas (Spanish: 'marked rocks') and Boca Negra (Spanish: 'black mouth'). Both allow to see hundreds of petroglyphs (carvings in black varnish on basalt rocks) and vast views of the Albuquerque's surroundings. Note that the two trails are accessible from different parking lots with short driving time.

[POL] Wybrałem dwa miejsca aby poznać rezerwat - Piedras Marcadas (j. hiszpański: 'poznaczone skały') and Boca Negra (j. hiszpański: 'czarne usta). Oba pokazują setki petroglifów (obrazy/symbole wyryte w bazaltowych skałach) oraz szeroką panoramę Albuquerque i okolic. Uwaga - szlaki znajdują się w różnych miejscach, trzeba przejechać między parkingami.

The Piedras Marcadas Mesa Loop trail leads onto the top of a low mesa (a mountain with a flat summit). It's the best trail to see the petroglyphs - there are over 400 hundred carvings along this easy trail. The symbols and designs were meant to pass information, some were art or had religious meaning. I think that some may have been equivalents of graffiti we see in contemporary cities. Or perhaps it was ancient Facebook of sorts ;-). The petroglyphs were carved 400 to 700 years ago.

[POL] Szlak Piedras Marcadas Mesa Loop prowadzi na szczyt niewysokiej mesy (mesa to góra z płaskim szczytem, z hiszpańskiego 'stół'). To najlepszy szlak do podziwiania petroglifów - jest ich tam ponad 400. Symbole i wzory pełniły funkcje informacyjne, artystyczne czy duchowe. Wydaje mi się, że przynajmniej niektóre były odpowiednikami współczesnej twórczości graffiti. A może to był antyczny Facebook :-). Petroglify powstały między 400 a 700 lat temu. 

Boca Negra offers a quick access to around 100 petroglyphs. There are three trails beginning at the parking. We chose Mesa Point Trail - a short but steep climb to the rim of the Boca Negra canyon (it's actually an amphitheater, looking like open mouth).

[POL] Kanion Boca Negra tak naprawdę nie jest kanionem, tylko amfiteatrem, który wygląda jak ogromne czarne usta. Z parkingu prowadzą trzy krótkie szlaki. Wybrałem Mesa Point Trail - szybkie ale strome podejście na krawędź amfiteatru.  Po drodze oglądamy kolejne petroglify. 

Petroglyphs and El Malpais National Monuments are not far from each other and it makes perfect sense to visit both on the same day. Driving west to El Malpais, I wanted to visit Acoma Pueblo,  an ancient town of Native Americans. Alas, it was closed and we could only see the Visitor Center from outside.

[POL] Petroglyphs i El Malpais są w niewielkiej - jak na USA - odległości od siebie i warto je odwiedzić jednego dnia. Jadąc na zachód do El Malpais, chciałem zatrzymać się w Acoma Pueblo, starej osadzie rdzennych Amerykanów. Niestety, w środku tygodnia zwiedzanie nie było możliwe, zatrzymaliśmy się tylko przy Centrum Informacyjnym - zamkniętym.

Ancoma Pueblo is not just a museum - it is still inhabited. In fact, it might be the oldest continuously populated settlement in all Americas. Tours are available on weekends (at least outside of season).

[POL] Ancoma Pueblo nie jest tylko muzeum - tu ciągle mieszkają ludzie. Prawdopodobnie jest to najstarsze stale zamieszkane miejsce w obu Amerykach. Zwiedzanie poza sezonem dostępne jest w weekendy.

El Malpais means in Spanish 'the bad country'. It is a large lava field, dotted with sandstone formations. Hot and arid, without any water, it is a bad country indeed. It might be bad for living, but it is beautiful place to visit - if you have the luxury of travelling in a car and stop over for short hikes. We followed state road NM-117 and stopped at three places, each with distinct views.

[POL] El Malpais z hiszpańskiego znaczy 'zły kraj'. To duże pole lawowe, upstrzone formacjami z piaskowca. Miejsce gorące i suche, bez wody nie ma tu warunków do życia. 'Zły kraj' do mieszkania, ale piękne miejsce do odwiedzenia. Pod warunkiem, że klimatyzowanym autem przejeżdżamy pomiędzy krótkimi spacerami. Wybraliśmy drogę stanową NM-117 i mieliśmy trzy takie postoje, każdy z innymi widokami.

Our first stop was at Sandstone Bluffs. The place offers the best scenic views in the preserve. Standing atop yellow sandstone, we could see different features of the barren land.  There were black, still lava flows looking to the south (we would hike there) and Mount Taylor (3449m a.s.l.) that dominated the view to the north-east.

[POL] Pierwszym przystankiem były Sandstone Bluffs. To najlepszy punkt widokowy w rezerwacie. Stojąc na żółtym piaskowcu, mamy różnorodne widoki. Patrząc na północny wschód widzimy dominującą w krajobrazie górę Mount Taylor (3449m n.p.m.). Natomiast widok na południe to czarne pola lawy, które będziemy później doświadczać z bliska.  

The second stop offered something else. No panoramic views - La Ventana Arch is what the name says ('ventana; in Spanish means 'window'). It's a large sandstone arch that forms a rock window. Coincidentally, our accommodation later that day would be near... Window Rock and in the second week of the trip we would hike Arches National Park, overfilled with rock arches. So the arch is El Malpais can be seen as a trailer. 

[POL] Drugi przystanek jest zupełnie inny. Zgodnie ze swoją nazwą La Ventana Arch to skalny łuk formujący okno ('ventana' to po hiszpańsku 'okno', a 'arch' to po angielsku to 'łuk'). W drugiej części wyprawy będziemy mieli nadmiar łuków skalnych w Parku Narodowym Arches. Łuk skalny w El Malpais traktujemy jak zwiastun.

The final stop and the main serving of El Malpais was Lava Falls Trail. It's a large lava field. Still, black lava forms here falls, caves and craters. There are five major lava fields in the Preserve.

[POL] Ostatnim przystankiem i głównym daniem El Malpais jest szlak Lava Falls Trail. Prowadzi przez rozległe pole lawy. Zastygnięta, czarna lawa formuje 'wodospady', jaskinie i kratery. W całym rezerwacie jest pięć głównych pól lawowych.

Interestingly, the US Air Force used the field to practice target bombing. Therefore the craters we could seen, had not been formed naturally. Yet there are a fitting element in the barren landscape.

[POL] Ciekawostka - Siły Powietrzne USA wykorzystywały to miejsce do ćwiczenia bombardowań. W związku z tym, kratery zastygłej lawy nie powstały naturalnie. Mimo wszystko są pasującym elementem krajobrazu.

Petroglyphs and El Malpais were the highlights of day 4 of our road trip. We however always strove to get the most of each stage. Since day 4 led us west along the famous Route 66, we detoured several times from the comfortable I-40 highway.

[POL] Petroglyphs i El Malpais były głównymi punktami czwartego dnia naszej wycieczki, ale z każdego dnia staraliśmy się wycisnąć jak najwięcej. Trasa czwartego dnia prowadziła równolegle do historycznej Route 66, więc zjeżdżaliśmy kilkukrotnie z wygodnej autostrady I-40.

One of such detours was a famous photo point - Budville Trading Co building. Nothing special about it, but it is a testament of changes. Built originally to serve traffic on Route 66, it became desolated when the new highway bypassed the place.

[POL] Jednym z takich zjazdów był budynek Budville Trading Co. Powstał dla obsługi ruchu na historycznej Route 66, ale został opuszczony, gdy nowa autostrada ominęła to miejsce. Jest już tylko celem dla turystów takich jak my.

Route 66 celebrates its centennial in 2026. It connected Chicago with Los Angeles and was a major engineering achievement. Years later, I-40 highway has replaced its transportation function, but the historic road remains a cultural phenomena. The road is dotted with iconic sites. One of them is Grants, NM.

[POL] Route 66 obchodzi 100-lecie w roku 2026. Droga połączyła Chicago z Los Angeles i była ważnym osiągnięciem inżynieryjnym. Po latach, autostrada I-40 zastąpiła ją komunikacyjnie, ale ta historyczna trasa pozostaje fenomenem kulturowym. Wzdłuż drogi znajdziemy mnóstwo ikonicznych miejsc. Jednym z nich jest Grants w stanie Nowy Meksyk.

Navajo Nation are the largest Native American group in the USA. Their territory is located at the junction of Four Corners states - Colorado, New Mexico, Arizona and Utah.  My 2026 road trip was designed exactly across these four states. It was therefore fitting to pay a visit to the Hosts of the land. I had decided to have one accommodation in a motel managed by Navajo, even though it was a bit off from our route.

[POL] Navajo są największą narodem wśród rdzennych Amerykanów w USA. Ich terytorium to stany 'Four Corners' ('cztery kąty') - Colorado, New Mexico, Arizona i Utah. Moja wycieczka była zaplanowana dokładnie przez te cztery stany. Grzeczność nakazywała odwiedzić Gospodarzy tej ziemi. Zaplanowałem więc jeden nocleg w motelu zarządzanym przez Navajo - pomimo, że wiązało się to ze znacznym odbiciem od drogi I-40.

'Navajo' is a Spanish name - 'una navaja' means a blade and refers to the trade between Spanish settlers and local population. The Spanish would sell the locals steel knives and axes. With time they adopted the name 'Navajo Nation' but in their own language the name is 'Diné', which means 'the People'. There are about 400,000 Navajo, living in Navajo Nation Reservation (about 70 square kilometers - roughly the size of Ireland Republic), mostly in New Mexico and Arizona.

[POL] 'Navajo' to nazwa pochodzenia hiszpańskiego - 'una navaja' to 'ostrze' i odnosi się do handlu prowadzonego przez hiszpańskich osadników, którzy lokalnym plemionom sprzedawali stalowe noże i siekiery. Nazwa 'Naród Navajo' przyjęła się, ale w ich własnym języku nazywają się 'Diné', co znaczy 'ludzie'. Naród Navajo to około 400tys. ludzi, żyjących w Navajo Nation Reservation (około 70 km2 - mniej więcej obszar Irlandii), położonym głównie na terytorium Nowego Meksyku i Arizony.

Window Rock in Arizona is the administrative center of Navajo Land, one can call it their 'capital city'. There is a complex of buildings, such as council, justice department etc. Navajo have significant autonomy when it comes to governing their land. It extends to... time zone. The Four Corner states are in the Mountain Time Zone (MST: UTC-7:00hrs). Arizona stands out and applies summer daylight saving (MDT: UTC-6:00hrs). When crossing from New Mexico to Arizona, our mobiles went one hour back. But then in Window Rock we picked the local 'Navajo Time', which is aligned with New Mexico and we traveled one hour forward in time ;-)

[POL] Window Rock w Arizonie jest administracyjnym centrum Navajo Land, ich stolicą, można powiedzieć. Znajduje się tam szereg budynków, m.in. rada Navajo i budynki sądowe. Navajo mają szeroką autonomię w zakresie zarządzania swoją ziemią. Ta autonomia obejmuje także... strefę czasową. Cztery stany przez które podróżujemy, znajdują się w strefie Mountain Time Zone (MST: czas Polski minus 8h). Arizona jako jedyna stosuje czas letni (MDT: czas Polski minus 7h). Kiedy więc wjechaliśmy z Nowego Meksyku do Arizony, nasze komórki cofnęły się w czasie o godzinę. Ale gdy meldowaliśmy się w motelu NavajoLand Inn, okazało się, że Navajo nie uznają czasu Arizony, tylko Nowego Meksyku i nadajniki na ich terenie spowodowały podróż w czasie o godzinę do przodu ;-)

When we arrived, it was sunset. So we toured the site briefly and took photos of the iconic Window Rock. The sandstone arch is impressive in its own right. Pay attention, however, to the monument in front of it. It honors the legendary 'Navajo Code Talkers', US Marine soldiers who served in the Pacific during WWII. Information was coded in the Navajo language and the code was never broken by the Japanese. I recommend watching the 2002 Windtalkers movie featuring Nicholas Cage.

[POL] Kiedy przyjechaliśmy, było już po zachodzie słońca. Zrobiliśmy sobie krótki spacer na zakończenie dnia pełnego wrażeń. Głównym elementem krajobrazu Window Rock jest ikoniczna skała z czerwonego piaskowca, w kształcie okna. Warto zwrócić uwagę na pomnik znajdujący się przed nią. Honoruje słynnych szyfrantów Navajo, którzy w czasie II Wojny Światowej na Pacyfiku służyli w armii USA. Informacje były kodowane w języku Navajo i Japończycy do końca wojny nie mogli tego szyfru złamać. Polecam obejrzenie filmu "Szyfry Wojny" z 2002r, z Nicholasem Cage w roli głównej.

Day 4 of our trip, 'Petroglyphs and El Malpais' was a trip in time - from volcanic geological past of the landscape to the human and cultural history of Colorado Plateau, which we would explore for the following 10 days. 

[POL] Długi, pełen wrażeń dzień czwarty był podróżą w czasie - od wulkanicznej przeszłości geologicznej po cywilizacyjną i kulturową historię Płaskowyżu Colorado, który będziemy eksplorować przez następne 10 dni.

 / następny odcinek: St Michaels, AZ => Williams, AZ

Highlights / główne atrakcje: Petrified Forest National Park and El Diablo Crater