26 July 2022 / Lesser Poland Voivodeship

Historia krzyża w Wierchomli. Kurs Przewodników Beskidzkich 2022/23. Zjazd III - Beskid Sądecki.

Historia krzyża w Wierchomli. Kurs Przewodników Beskidzkich 2022/23. Zjazd III - Beskid Sądecki.

Miejscem 3-go zjazdu kursu Przewodników Beskidzkich jest mało mi do tej pory znany Beskid Sądecki. Mój jedyny kontakt to przejście Głównego Szlaku Beskidzkiego oraz zdobycie Radziejowej w ramach Korony Gór Polski. Czerwony szlak GSB jest poprowadzony wzdłuż grzbietami dwóch głównych pasm - Jaworzyny Krynickiej i Radziejowej. Odkrywam więc tę część Beskidów dla siebie. Najbardziej w pamięci utkwiła mi historia krzyża w Wierchomli, opowiedziana przez naszego gospodarza, pana Jana.

W Beskidzie Sądeckim...
W Beskidzie Sądeckim...

Plan

Zaczynamy od spaceru po części zdrojowej Krynicy-Zdrój. Potem przechodzimy z Czarnego Potoku na Jaworzynę Krynicką i dalej przez Runek do Wierchomli.

Trasa: Dolina Czarnego Potoku – Wierchomla Wielka | mapa-turystyczna.pl

Krynica-Zdrój

Krynica-Zdrój to temat na oddzielny post. My koncentrujemy się na historii uzdrowiska. Spacer zaczynamy przy pomniku Nikifora (wł. Epifaniusz Drowniak), słynnego łemkowskiego malarza.

Pomnik Nikifora w Krynicy-Zdrój
Pomnik Nikifora w Krynicy-Zdrój

Krynica-Zdrój, od lokacji w 1547r do I rozbioru należała do tzw. Państwa Muszyńskiego, czyli dóbr należących do biskupów krakowskich. Początek zaboru austriackiego to również początek uzdrowiskowej kariery Krynicy. Na zlecenie władz prof. Baltazar Hacquet dokonał badań wód mineralnych. Powstały pierwsze domy zdrojowe, ale prawdziwy rozkwit (od roku 1856) Krynica zawdzięcza rektorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego Józefowi Dietlowi. Profesor Dietl rozpropagował Krynicę w Krakowie.

Pijalnia Główna w Krynicy-Zdrój
Pijalnia Główna w Krynicy-Zdrój

Uwagę zwraca willa "Cechini" - zielony, drewniany budynek przy głównym deptaku. Gościło w nim wiele znanych osób - m.in. Marszałek Piłsudski, Gabriela Zapolska, Helena Modrzejewska, Tadeusz Boy Żeleński czy Bogusław Kaczyński. "Cechini" to rodzinna firma z Muszyny, zajmująca się rozlewem wód mineralnych. Nazwa pochodzi od Franco Cechini, włoskiego inżyniera, który w XIX budował tunel w Żegiestowie (w ciągu tzw. II kolei Węgiersko-Galicyjskiej, linia Tarnów - Leluchów). Polskie góry (a w zasadzie pewna polska góralka...) tak się mu spodobały, że został a jego potomkowie do dzisiaj prowadzą firmę.

Pensjonat Cechini w Krynicy-Zdrój
Pensjonat Cechini w Krynicy-Zdrój

Jaworzyna Krynicka

Wchodzimy zielonym szlakiem, prowadzącym wzdłuż wyciągu kolei gondolowej na Jaworzynę Krynicką. Szlak prowadzi lasem, ale wychodzi pod wyciągi orczykowe, skąd warto spojrzeć za siebie - mamy widok na Beskid Niski. Widać jego najwyższy szczyt, Busov (SK, 1002m - na zdjęciu poniżej) oraz najwyższy szczyt w polskiej części, charakterystyczną Lackową (997m n.p.m.)

Widok na Beskid Niski. Najwyższa góra w dali, po lewej to Busov.
Widok na Beskid Niski. Najwyższa góra w dali, po lewej to Busov.

W drodze na szczyt warto zatrzymać się przy ciekawym ostańcu skalnym. To "Diabelski Kamień". Legenda głosi, że diabeł chciał zatkać głazem "cudowne źródełko", ale nie zdążył przed świtem i upuścił kamień na zboczu Jaworzyny. To tzw. "wędrująca legenda" - w podobny sposób tłumaczona jest geneza ostańców w Beskidzie Wyspowym (pod Cietniem), Gorcach (Kudłoński Baca) czy Niskim (nad Foluszem). I pewnie jeszcze w paru miejscach.

Diabelski Kamień na zboczu Jaworzyny Krynickiej
Diabelski Kamień na zboczu Jaworzyny Krynickiej

Pod szczytem, na wysokości 1100m n.p.m. znajduje się schronisko PTTK na Jaworzynie Krynickiej. Nosi imię Józefa Piłsudskiego i jest trzecim obiektem w tym miejscu. Pierwszy budynek powstał w 1934. Co ciekawe, oferował wtedy 60 miejsc noclegowych, a obecnie tylko 34.

Dawne Schronisko PTTK na Jaworzynie Krynickiej (budynek schronu turystycznego ”Sarenka”)
Dawne Schronisko PTTK na Jaworzynie Krynickiej (budynek  schronu turystycznego "Sarenka") 

Na szczycie czas spędzamy na omówieniu rozległej, prawie 360° panoramy. Pogoda co prawda nie jest idealna, sporo gór jest pod chmurką. Najlepszy widok jest na wschód - Beskid Niski.

Panorama z Jaworzyny Krynickiej w kierunku wschodnim
Panorama z Jaworzyny Krynickiej w kierunku wschodnim

Od tego miejsca przed nami już tylko prawie płasko i zejście. Idziemy fragmentem Głównego Szlaku Beskidzkiego do szczytu Runek (1070m). Nazwa pochodzenia wołoskiego - runc to wypalona polana. Runek jest mało wybitny, ale jest szczytem zwornikowym. W kierunku południowo-zachodnim wychodzi z niego najdłuższe boczne ramię Jaworzyny Krynickiej. Ramię to przez Pustą Wielką schodzi do Żegiestowa.

Runek, 1070m n.p.m.
Runek, 1070m n.p.m.

Wierchomla

Na Runku zostawiamy GSB i idziemy niebieskim szlakiem do Bacówki nad Wierchomlą i dalej czarnym do Wierchomli Wielkiej. Bacówka to jedna z tzw. Moskalówek. To niewielkie (ok. 30 miejsc noclegowych) schroniska powstałe w latach 70- i 80-tych ubiegłego wieku. Koordynatorem projektu został Edward Moskała. W Beskidach zbudowano następujące Moskalówki, w kolejności od najstarszych:

- na RycerzowejBeskid Żywiecki, 1975

na Lubaniu – Gorce, 1975 (spłonęła w 1978)

- w Jaworcu – Bieszczady, 1976

- na Krawców WierchuBeskid Żywiecki, 1976

- w BartnemBeskid Niski, 1977

- na MaciejowejGorce, 1977 

- nad WierchomląBeskid Sądecki, 1978

- pod Bereśnikiem - Beskid Sądecki, 1989

Dodatkowo mamy jeszcze dwie bacówki na Pogórzach Podkarpackich:

- na Brzance – Pogórze Ciężkowickie, 1981

Bacówka nad Wierchomlą
Bacówka nad Wierchomlą

Spod Bacówki jest ładny widok. Znowu przeszkadzają chmury, ale przynajmniej bliższy i średni plan możemy sobie omówić.

Widok spod Bacówki nad Wierchomlą. Najwyższa góra w dali, na prawo od centrum, oświetlona słońcem - to Radziejowa.
Widok spod Bacówki nad Wierchomlą. Najwyższa góra w dali, na prawo od centrum, oświetlona słońcem - to Radziejowa.

Przy dobrej pogodzie widać Tatry. Tutaj posłużę się ściągawką z planszy pod Bacówką.

Widok na Tatry spod Bacówki nad Wierchomlą
Widok na Tatry spod Bacówki nad Wierchomlą

Schodzimy czarnym szlakiem do Wierchomli Wielkiej, gdzie mamy bazę na czas zjazdu. To dawna wioska łemkowska. Po akcji Wisła i wysiedleniu Łemków, osiedlili się tam Polacy z pobliskiej Łomnicy-Zdrój i innych okolicznych wiosek. Wieczorem płynie historia krzyża w Wierchomli i opowieści o Łemkach. W roli gawędziarza pan Jan, nasz gospodarz.

Wierchomla
Wierchomla

Krzyż przed naszą bazą został postawiony w 1937r. przez łemkowskich gospodarzy domostwa stojącego na miejscu domu pana Jana. Są dwie wersje - jedna to wotum wdzięczności za uratowanie od powodzi, druga - za urodzenie 2 zdrowych córek po tym jak wcześniej zmarło troje dzieci. Niezależnie od wersji - krzyż jest solidny, waży 10 ton, zrobiony jest z zbrojonego betonu. Co znaczy, że łemkowscy gospodarze musieli się na niego wykosztować. Po wojnie krzyż został przewrócony przez wezbraną rzekę i długo leżał w krzakach. Rodzina pana Jana ocaliła krzyż przed zapomnieniem i postawili go na jego pierwotnym miejscu.

Nasza baza w Wierchomli
Nasza baza w Wierchomli

Inne posty / Read more

Główny Szlak Beskidzki - Etap 11: Krynica Zdrój - Hala Łabowska

Lesser Poland Voivodeship

Główny Szlak Beskidzki - Etap 11: Krynica Zdrój - Hala Łabowska

Główny Szlak Beskidzki - Etap 11: Krynica Zdrój - Hala Łabowska Nikifor i... Kaczyński. Piękna cerkiew, diabelski kamień, Jaworzyna Krynicka i eko-schronisko z muralami pod sufitem. Sporo wrażeń i bardzo przyjemny odcinek. Plan Etap 11 to początek wędrówki jednym ciągiem, bez powrotów do domu. Przejdę 258km z Krynicy Zdrój do Ustronia. Na począte

4 MIN READ

Un día de otoño e invierno en las montañas de Polonia

Lesser Poland Voivodeship

Un día de otoño e invierno en las montañas de Polonia

Hola. Soy polaco y estudio español desde Marzo de 2020. Creo que escribiendo publicaciones es una buena manera de aprender el idioma. Entonces, voy a escribir un post en español cada semana. Tengo un amigo español que me ayuda con correcciones y sugerencias (muchas gracias, Manuel!). Espero que disfrutéis al leer de mis excursiones en las montañas

3 MIN READ

Korona Gór Polski: Lackowa, Beskid Niski

Lesser Poland Voivodeship

Korona Gór Polski: Lackowa, Beskid Niski

Trochę przypadkiem, ale zacząłem zbierać w roku 2020 szczyty z Korony Gór Polski. W ramach Klubu Włóczykijów powstał projekt skompletowania całości do końca 2021. Szczytów w Koronie jest 28. W tym artykule "Korona Gór Polski: Lackowa, Beskid Niski" (997m n.p.m.). Włóczykije zaczynają rok 2021 1.01.2020 - pobudka o 4:15, wyjazd w Tatry i pętla wokół

3 MIN READ